Prawo własności intelektualnej – co warto wiedzieć?

Prawo własności intelektualnej – co warto wiedzieć?

Nieznajomość prawa szkodzi. Także prawa własności intelektualnej. Jeśli jesteś twórcą, wynalazcą, autorem czy przedsiębiorcą, powinieneś znać jego założenia. To pozwoli Ci uniknąć kosztownych błędów związanych chociażby z plagiatowaniem, jak i chronić swoje prawa, kiedy te zostaną zagrożone.

Prawo własności intelektualnej, w zależności od kraju, w którym obowiązuje, ma węższe lub szersze ramy. Zwykle jest jednak bardzo pojemnym zbiorem regulacji, które stworzono, by chronić dorobek zawodowy artystów, naukowców i wynalazców. W Polsce prawo to opiera się na czterech ważnych ustawach:

  1. Ustawę o prawie autorskim i prawach pokrewnych

  2. Ustawę o ochronie baz danych

  3. Ustawę prawo własności przemysłowej

  4. Ustawę o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji

Ustawy te dają twórcom wyłączność na czerpanie korzyści materialnych ze stworzonych przez siebie dzieł. Innymi słowy, pozwalają dochodzić twórcom tego prawa, gdyby zostało ono naruszone przez inne podmioty.

Prawo autorskie, na przykład, określa czym jest „utwór” i na tej podstawie dowiadujemy się, kto z prawa tego może korzystać. Zgodnie z treścią ustawy, przedmiotem prawa autorskiego są w szczególności utwory:

1) wyrażone słowem, symbolami matematycznymi, znakami graficznymi (literackie, publicystyczne, naukowe, kartograficzne oraz programy komputerowe);

2) plastyczne;

3) fotograficzne;

4) lutnicze;

5) wzornictwa przemysłowego;

6) architektoniczne, architektoniczno-urbanistyczne i urbanistyczne;

7) muzyczne i słowno-muzyczne;

8) sceniczne, sceniczno-muzyczne, choreograficzne i pantomimiczne;

9) audiowizualne (w tym filmowe).

 

Ustawa określa, komu i na jakich warunkach przysługuje ochrona wynikająca z prawa autorskiego i praw pokrewnych.

Prawo autorskie reguluje problematyczne zazwyczaj kwestie dotyczące przeróbek utworów, ich tłumaczeń, adaptacji czy opracowań. Ustawa zapewnia nie tylko ochronę prawa majątkowego twórcy/autora, ale także prawa do bycia identyfikowanym jako autor danego utworu (to autorskie prawa osobiste, które są niezbywalne).

Ustawa o ochronie baz danych zapewnia zaś ochronę producentom baz danych, czyli zbiorów „danych lub jakichkolwiek innych materiałów i elementów zgromadzonych według określonej systematyki lub metody, indywidualnie dostępnych w jakikolwiek sposób, w tym środkami elektronicznymi, wymagający istotnego, co do jakości lub ilości, nakładu inwestycyjnego w celu sporządzenia, weryfikacji lub prezentacji jego zawartości”.

Prawo własności przemysłowej reguluje, z kolei, stosunki między producentami a twórcami, „w zakresie wynalazków, wzorów użytkowych, wzorów przemysłowych, znaków towarowych, oznaczeń geograficznych i topografii układów scalonych”. Normuje też zasady na jakich twórcy są wynagradzani przez przedsiębiorców oraz określa zadania i organizację Urzędu Patentowego.

I wreszcie, Ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji ma zapobiegać przejawom nieuczciwej konkurencji w działalności gospodarczej, między innymi w handlu i usługach. Chroni interesy zarówno przedsiębiorców, jak i klientów przed takimi czynami, jak: „wprowadzające w błąd oznaczenie przedsiębiorstwa, fałszywe lub oszukańcze oznaczenie pochodzenia geograficznego towarów albo usług, wprowadzające w błąd oznaczenie towarów lub usług, naruszenie tajemnicy przedsiębiorstwa, nakłanianie do rozwiązania lub niewykonania umowy, naśladownictwo produktów, pomawianie lub nieuczciwe zachwalanie, utrudnianie dostępu do rynku, przekupstwo osoby pełniącej funkcję publiczną, a także nieuczciwa lub zakazana reklama, organizowanie systemu sprzedaży lawinowej oraz prowadzenie lub organizowanie działalności w systemie konsorcyjnym”.

 

Poza wymienionymi ustawami, twórcy, wynalazcy czy przedsiębiorcy są chronieni również na podstawie przepisów prawa międzynarodowego.

Prawo własności intelektualnej zapewnia więc ochronę wszystkim tym, którzy posługując się własną inwencją twórczą, wykreowali niepowtarzalne dobra niematerialne. Ochrona ta przysługuje zarówno artystom, jak i podmiotom działalności przemysłowej.

 

Elżbieta Gwóźdź