Czym jest wydziedziczenie i jakie skutki za sobą pociąga?

Czym jest wydziedziczenie i jakie skutki za sobą pociąga?

Zdawać by się mogło, że wydziedziczenie jest pojęciem prostym i znanym każdemu, a jednak jego znaczenie prawne różni się od potocznego. Poniżej przybliżamy niuanse tych dwu znaczeń.

Spadek na ogół przechodzi na osoby najbliższe spadkodawcy, które są z nim połączone więzami rodzinnymi. Norma ta opiera się na konstytucyjnej zasadzie ochrony rodziny. W szczególnych jednak sytuacjach spadkodawcy może zależeć na uchyleniu tej zasady. Jakie powody mogą usprawiedliwić decyzję o wydziedziczeniu i jakie kroki należy podjąć w kierunku jej realizacji?

 

Wydziedziczenie w sensie prawnym

W rozumieniu potocznym wydziedziczenie polega na pozbawieniu spadkobiercy prawa do przejęcia majątku lub jego części po spadkodawcy. W sensie prawnym natomiast wydziedziczenie oznacza pozbawienie prawa do zachowku. Prawo to jest udziałem najbliższej rodziny zmarłego. Warunkiem wydziedziczenia w interesującym nas znaczeniu jest więc śmierć spadkodawcy. Ale nie tylko. Nie mniej istotne są okoliczności, w których dochodzi do wydziedziczenia. Pozbawienie kogoś prawa do zachowku powinno być ściśle uzasadnione co najmniej jedną z przyczyn wskazanych w art. 1008 k. c.

 

Warunki wydziedziczenia

Zespół przyczyn stanowiących podstawę do wydziedziczenia określają, bardzo ogólnie rzecz ujmując, zachowania sprzeczne z prawem lub moralnie naganne. W żadnym innym wypadku spadkodawca nie może nikogo wydziedziczyć, niezależnie od osobistych przekonań oraz opinii na temat osoby uprawnionej do zachowku. Może jedynie sporządzić tzw. testament negatywny, w którym wykluczy tę osobę z grona spadkobierców dziedziczących majątek – dokument ten nie pozbawi jej jednak elementarnego prawa do zachowku, zagwarantowanego konstytucją. Na podkreślenie zasługuje również fakt, że przyczyną wydziedziczenia może być tylko postępowanie wbrew woli spadkodawcy. Zakłada się więc, że spadkodawca nie miał w tym postępowaniu udziału, nie akceptował go i nie czerpał z niego korzyści.

 

Warto na koniec zaznaczyć, że spadkodawca nie musi przy pozbawieniu spadkobiercy zachowku używać sformułowań urzędowych (jak to jest w przypadku wielu innych czynności prawnych). Wystarczającą przesłanką jest jednoznaczna treść testamentu, powołująca się na jedną z przyczyn zawartych w art. 1008 k. c.